Британ паспортына жол

GOV.UK One Login — барлық мемлекеттік қызметтерге бірыңғай аккаунт: салықтар, eVisa, Universal Credit, ILR және азаматтыққа өтініш.

Ескі Government Gateway-дің орнын басады. Уақыт өте келе барлық қызметтер One Login-ге көшеді.

Қалай жасау керек:

• sign-in.service.gov.uk сайтына кіріңіз
• Email және телефон нөмірі қажет
• Верификация үшін: паспорт немесе BRP
• GOV.UK ID Check қосымшасын жүктеңіз

Кеңес: мәртебе алғаннан кейін бірден аккаунт жасаңыз — бәрі үшін қажет болады.

Good character — ILR және азаматтық үшін міндетті талап. Home Office сіздің UK-дегі барлық тарихыңызды тексереді.

Не зиян тигізуі мүмкін:

• Сот шешімдері (кез келген, тіпті кішігірім)
• HMRC алдындағы салық қарыздары
• Құжаттардағы жалған мәлімдемелер
• Төленбеген айыппұлдар (council tax, TV licence)
• Иммиграциялық ережелерді бұзу
• Банкроттық

Не ӘСЕР ЕТПЕЙДІ:

• Parking tickets (уақытында төленсе)
• £100 дейінгі кішігірім айыппұлдар (төленсе)
• Жылдамдықты асырғаны үшін айыппұлдар (төленсе)

Қалай тексеру: gov.uk сайтында DBS check тапсырыс беріңіз (£18 basic). HMRC тексеріңіз — қарыздар жоқ па.

💡 Басты ереже: мәртебе алғаннан БІРІНШІ КҮННЕН бастап good character-ге қамқорлық жасаңыз. Салықтарды төлеңіз, заңды бұзбаңыз, барлық шоттарды уақытында төлеңіз.

Жалдамалы жұмысшы (employed)? Салықтарды жұмыс беруші PAYE арқылы автоматты түрде төлейді. Сіз ештеңе істемейсіз.

Self-employed немесе қосымша табыс? Жыл сайын 31 қаңтарға дейін Self Assessment тапсыруыңыз міндетті.

NI Number (National Insurance) — мәртебе алғаннан кейін HMRC-ден автоматты түрде келеді. 8 аптада келмесе — 0800 141 2075 нөміріне қоңырау шалыңыз.

P60 — жұмыс берушіден жыл сайынғы салық анықтамасы. БАРЛЫҚ P60-ты сақтаңыз — ILR үшін қажет!

Қайда тапсыру: GOV.UK Personal Tax Account арқылы

⚠️ Салық декларациясын тапсырмау = HMRC алдында қарыз = good character мәселесі = ILR немесе азаматтықтан бас тарту.

Sole Trader — ең қарапайым нұсқа. Тіркеу тегін, gov.uk/set-up-sole-trader сайтында. Self Assessment тапсыру міндетті.

Limited Company — жеке заңды тұлға. Құжаттар көбірек, бірақ шектеулі жауапкершілік. Companies House-та тіркеу (£12).

Міндеттемелер: жыл сайын Self Assessment, табыстар мен шығыстарды есепке алу, чектер мен invoices-ті 5 жыл сақтау.

Босқын кәсіпкерлерге көмек:

• TERN — The Entrepreneurial Refugee Network. 750+ негізін қалаушы. Тегін бағдарламалар, менторлар, қауымдастық
• Start Up Loans — жылдық 6% мөлшерлемемен £25,000 дейін + тегін ментор
• Prince's Trust — 18-30 жас аралығына гранттар мен қолдау

ILR үшін UK-де 5 жыл үздіксіз тұру қажет.

Жоқ болу ережелері:

• 5 жыл ішінде барлығы 450 күннен аспау керек
• Бір сапарда 90 күннен аспау керек
• Асып кетсе — түсіндірме хат жазыңыз

Тұруды қалай дәлелдеу:

• Паспорттағы мөрлер
• Boarding passes және билеттер
• Банк үзінділері (UK-дегі транзакциялар)
• Council tax bills, utility bills
• P60, payslips

💡 Шетелге барлық сапарлардың кестесін жүргізіңіз: шығу күні, оралу күні, ел, мақсаты. ILR-ге өтініш бергенде пайдалы болады.

ILR және азаматтық үшін міндетті тест. 45 минутта 24 сұрақ, 18+ дұрыс жауап қажет.

Құны: £50

Жазылу: gov.uk/life-in-the-uk-test

Нені оқу: "Life in the United Kingdom: A Guide for New Residents" кітабы (Amazon-да £12.99). UK тарихы, саясат, құқықтар, мәдениетті қамтиды.

Жаттығу: lifeintheuktestweb.co.uk сайтында тегін тесттер

📌 Тест тек ағылшын тілінде қол жетімді. Алдымен тіліңізді B1 деңгейіне дейін көтеріңіз, содан кейін тестке дайындалыңыз.

Қазір: ILR және азаматтық үшін B1 speaking & listening талап етіледі.

⚠️ 2026 жылдың қаңтарынан бастап жұмыс визалары үшін B2 талап етіледі. Азаматтық үшін де талқылануда — gov.uk/english-language тексеріңіз

Қабылданатын тесттер:

• IELTS Life Skills B1 (~£150)
• Trinity College GESE Grade 5 / ISE I (~£200)

Ерекшеліктер (тест қажет емес):

• Ағылшын тілді елдердің азаматтары (АҚШ, Канада, Австралия және т.б.)
• Ағылшын тілінде оқытылған дәреже бар (ECCTIS растамасы қажет)
• 65+ жас немесе медициналық негіздер

Тегін ESOL: Курстарға қалай жазылу →

Қашан: мәртебе алғаннан кейін 5 жыл үздіксіз тұрғаннан кейін.

Форма: SET(AC) — Settlement for Refugees

Құны: £2,885 + £19.20 (biometrics)

Құжаттар:

• eVisa / BRP
• Барлық жылдар үшін P60
• Tax returns (self-employed болса)
• Соңғы жылғы payslips
• Council tax bills
• Bank statements
• Life in the UK test certificate
• English B1 certificate

Тапсыру: GOV.UK арқылы онлайн

Мерзімі: ~6 ай. Супер-жедел қызмет: +£800 = 1 жұмыс күнінде шешім.

Қашан: ILR алғаннан 1 жыл кейін.

Форма: AN (Application for Naturalisation)

Құны: £1,580 (£1,330 өтініш + £80 рәсім + £19.20 biometrics + ~£150 English test)

Не қажет:

• 2 кепілдеме беруші — British citizens, сізді жеке 3+ жыл таниды
• Life in the UK test — ILR үшін тапсырылған
• English B1 — ILR үшін расталған
• Good character — таза тарих
• Үздіксіз тұру — max 450 күн жоқ болу, max 90 күн қатарынан

Мерзімі: ~6 ай.

Рәсім: адалдық антын немесе растауын беру, натурализация сертификатын аласыз. Осыдан кейін британ паспортына өтініш бере аласыз.