Men allaqachon viza asosida Buyuk Britaniyadaman — qanday qilib boshpana soʻray olaman?
Siz mavsumiy (Seasonal Worker) yoki boshqa viza asosida kelgansiz va qaytish xavfli ekanligini angladingiz. Mamlakat ichkarisidan qochqinlik uchun ariza berish mumkin — bu oddiy yoʻl. Lekin bir sana bor, u deyarli hammasini oʻzgartiradi:vizingiz tugaydigan kun. Quyida — hozir qayerda ekanligingizga qarab nima qilish kerakligi.
Vizaga kelgan boʻlsam, ariza berish mumkinmi?
Ha. Himoyani soʻrash huquqi Buyuk Britaniyada boʻlib, taʼqib tufayli oʻz mamlakatining hech bir qismida xavfsiz yashay olmaydigan har bir kishida bor — millati, dini, siyosiy qarashlari, guruhga mansubligi (shu jumladan orientatsiya yoki gender sababli) tufayli. Siz kirgan viza turi ahamiyatga ega emas: mavsumiy, talaba, sayyohlik — yoʻl bittadir.
Home Office oʻz saytida ochiqchasiga yozadi: ariza berish kerak kelgan zahoti yoki qaytish xavfsiz emasligini tushungan zahotida, va «agar kutasiz, ariza ehtimol rad etiladi». Bu keyinroq ariza berishni taqiqlamaydi — bu ogohlantirish, ariza berish vaqti baholanishi haqida. Bu qanday boʻlishi — «Home Office qanday qaraydi» boʻlimida.
Eng muhim narsa: viza oxirigacha yoki undan keyin
Qonunda Section 3C (Immigration Act 1971) mexanizmi bor. Agar amaldagi vizasi bor shaxs uning maqomini oʻzgartiradigan ariza bersa — boshpana uchun ariza aynan shunday — va viza Home Office qaror qabul qilishidan oldin tugasa, viza qaror chiqquncha avtomatik ravishda uzaytiriladi. Barcha shartlari bilan birga. Agar ariza viza tugaganidan keyin berilgan boʻlsa, 3C ishlamaydi: viza tugagan kundan boshlab shaxs overstayer hisoblanadi.
✅ Viza amal qilayotganda ariza berdingiz
- Viza Section 3C boʻyicha boshpana masalasi boʻyicha yakuniy qarorgacha uzaytiriladi.
- Viza shartlari saqlanib qoladi: mavsumiy ishchi oʻz homiysida ishlashda davom etishi mumkin avvalgi shartlar asosida — Home Office bu haqda sizga xabar berishga majburiy.
- Siz na qoidabuzarsiz, na overstayersiz — hozir ham, kutayotganingizda ham.
- Vaqt toʻgʻrisida tushuntirish oson: qaytish xavfli ekanligini anglagan zahoti ariza topshirdingiz.
⚠️ Viza oxiridan keyin ariza topshirdingiz
- Section 3C qoʻllanilmaydi. Viza shartlari — ishlash huquqi ham kiradi — uning tugagan kunida bekor boʻladi.
- Bu kundan keyingi har qanday ish — qoidabuzarlik (qarang: 05-boʻlim).
- Ish uchun ruxsatni faqat 12 oy muddatdan keyin, shu bilan birga cheklovlar bilan soʻrash mumkin.
- Qonun ariza berishdagi kechikishni ishonchga salbiy taʼsir sifatida hisobga olishni talab qiladi — nega ilgariroq boʻlmagani haqida toʻgʻri tushuntirish kerak.
Mavsumiy viza koʻpi bilan 6 oyga beriladi (parrandachilik — 2 oktabrdan 31 dekabrgacha), uni mamlakat ichkarisidan uzaytirib boʻlmaydi, boshqa vizadan unga oʻtish ham mumkin emas. Shuning uchun mavsumiy ishchi uchun “oʻz vaqtida” ariza berish oynasi — bu aynan viza muddatidir. Tugash sanasi vizangizda (vignette) chop etilgan yoki eVisa da koʻrinadi.
Qanday qilib ariza topshirish uchun roʻyxatdan oʻtish kerak: bosqichma-bosqich
Skriningga nima olib borish kerak
gov.uk/claim-asylum/documents roʻyxati hamda viza asosida kelganlar uchun aynan muhim boʻlgan narsalar:
Majburiy
- Pasport va barcha yoʻl hujjatlari — originallari olib qoʻyiladi, har bir sahifaning nusxalarini tayyorlang.
- Shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar: ID-karta, tugʻilganlik va nikoh guvohnomalari, maktab hujjatlari — nima bor boʻlsa.
- Hamkor va 18 yoshgacha boʻlgan bolalarning hujjatlari, agar birgalikda ariza berayotgan boʻlsangiz.
- Sizning tarixingizni tasdiqlaydigan hamma narsa: maʼlumotlar, suratlar, xat-alishuvlar, nashrlar, chaqiruvlar, tibbiy hujjatlar.
Manzilni tasdiqlash
- Agar homiyda yashasangiz yoki oʻzingiz ijaraga olgan boʻlsangiz: shartnoma, kommunal xizmatlar hisobi, bankdan olingan maʼlumotnoma, councildan xat.
- Agar tanishlaringizning uyida yashasangiz:xostdan olingan xat 3 oydan koʻproq boʻlmagan, u sizga yashashga ruxsat berishini hamda uning manzili koʻrsatilgan hujjatni.
- Agar yashash uchun joy boʻlmasa — qoʻngʻiroq qilganingizda va skriningdan oʻtayotganda buni aytib boring; ariza topshirish uchun manzil kerak emas.
Mavsumiy ishchiga foydali
- Certificate of Sponsorship (CoS) yoki uning raqami, operator bilan tuzilgan shartnoma, hisob varaqalari — qachon va kimga ishlaganingizni koʻrsatadi.
- Vizaning tugash sanasi — eVisa ekran surati yoki vignette fotosurati.
- Konsultatsiya uchun advokatga murojaat qiling, agar allaqachon boʻlsa. Agar yoʻq boʻlsa — yuristlarning Legal Aid qoʻllanmasi.
Ish, homiy va operator
Ariza berishdan keyin ishlash mumkinmi
Umumiy qoida: boshpana toʻgʻrisidagi ariza koʻrib chiqilayotgan vaqtda ishlash mumkin emas. Lekin amaldagi viza bilan ariza bergan kishilar uchun Home Office koʻrsatmasida toʻgʻridan-toʻgʻri yozilgan istisno bor: siz ish boʻyicha yakuniy qaror chiqquncha oʻz viza shartlaringiz asosida ishlashda davom etasiz. Mavsumiy ishchi uchun bu degani: faqat homiyda va faqat sizning CoSʼdagi ishda. Ikkinchi ish, qurilish, yetkazib berish, tozalash — hamon taqiqlangan.
Agar viza tugaganidan keyin ariza bergan boʻlsangiz — ishlash huquqi uning tugagan kunida tugagan. Permission to Work ni faqat qaror 12 oy davomida chiqmasa va kechikish sizning aybingiz boʻlmasa soʻrashingiz mumkin. 2026-yil 26-martdan boshlab berilgan arizalar boʻyicha bunday ruxsat RQF 6-darajasi va undan yuqori kasblarga cheklangan (Appendix Skilled Occupations) — bu daraja “oliy oʻquv yurti bitiruvchisi” degani, oddiy ishchi kasblari unga kirmaydi. Batafsil: Ish — mavsumiy vizadan keyin.
Bu siz uchun nima anglatadi. Ish koʻrib chiqilayotganda faqat viza shartlari doirasida (mavsumiy ishchi boʻlsangiz — homiyingizda, agar vizangiz tugashidan oldin topshirgan boʻlsangiz) yoki Permission to Work berilgan taqdirdagina qonuniy ishlashingiz mumkin. Huquqsiz ishlash ilgari ham qonunbuzarlik edi, kuzdan boshlab esa bu platformalar va pudratchilar tomonidan ham toʻxtatiladi; bu jinoiy huquqbuzarlik ham, yordamni toʻxtatish uchun asos ham (quyida). Agar pul boʻlmasa — asylum support (06-boʻlim). Kutish davrida qonuniy mashgʻulot bilan band boʻlish mumkin: roʻyxatdan oʻtgan xayriya yoki davlat tashkilotida koʻngilli boʻlish ishning istalgan bosqichida, 12 oy kutmasdan ruxsat etiladi, ingliz tili esa bepul.
Sponsorning Home Officega nimalarni xabar berishi kerak
Mavsumiy sxema operatori — litsenziyalangan homiy, va uning Home Office oldida majburiyatlari bor (Sponsor yoʻriqnomasi, 3-qism). U quyidagi hollarda majburiy ravishda 10 ish kuni ichida xabar berishi kerak:
- siz uning ruxsatisiz ketma-ket 10 ish kunidan koʻproq ishga chiqmasangiz (hisobot — 10-kundan keyin 10 ish kuni ichida beriladi);
- siz ishdan ketdingiz, sizni ishdan boʻshatishgan yoki CoSdagi sanadan oldin shartnoma tugagan;
- u sizni har qanday sabab bilan homiylik qilishdan toʻxtadi.
Hisobot bilan birga u sizning oxirgi manzilingiz, telefon raqamingiz va elektron pochtangizni ham beradi. Bu “sotqinlik” emas — bu standart majburiyat, uni bajarmasa uning litsenziyasi olib qoʻyiladi. Amaliy xulosa: agar siz fermadan ketsangiz, Home Office bu haqda bir-ikki hafta ichida operatordan bilib oladi — va yaxshisi, shu paytga kelib boshpana uchun arizangiz allaqachon roʻyxatdan oʻtgan boʻlsin, aksincha emas.
Operator boshpana soʻraganingizni bilishi shartmi? Yoʻq — Home Office ish beruvchilarga bunday maʼlumotni yubormaydi. Lekin agar oʻz vaqtida ariza bergan boʻlsangiz va homiyingizda ishlashni davom ettirmoqchi boʻlsangiz, u ishlash huquqini tekshirganda vizangiz uzaytirilganini koʻradi. Ish beruvchingiz bilan qanday va qachon gaplashish kerakligi — bu chatga emas, advokatga tegishli savol.
Agar sizdan foydalanishsa
Homiy xavfsiz turar joy taʼminlashi shart va pasportingizni ushlab turish huquqiga ega emas. Toʻlanmagan soatlar, tortib olingan hujjatlar, “Home Officega topshiramiz” degan tahdidlar — bu sizning shaxsiy xavfingiz emas, balki uning qoidabuzarligi. Xavfsiz yoʻllar Ish joyidagi nizo sahifasida tasvirlangan; majburiy mehnat alomatlari boʻlsa, huquqshunos modern slavery masalasini boshpanadan alohida koʻtarishi mumkin.
Turar joy va pul: agar fermer xoʻjaligidan ketgan boʻlsangiz
Mavsumiy turar joy ishga bogʻliq — operatordan ketsangiz, turar joyingizdan ham ayrilasiz. Boshpana soʻragan va uyi yoki ovqatga puli boʻlmagan shaxs Home Office yordamini (asylum support) soʻrash huquqiga ega. Vizaning “no public funds” sharti bunga toʻsqinlik qilmaydi: public funds — bu gov.uk rasmiy roʻyxatidagi nafaqalar (Universal Credit, uy-joy nafaqasi va boshqalar); asylum support bu roʻyxatda yoʻq — bu boshpana soʻrovchilar uchun alohida tizim.
Section 98 — vaqtincha, tekshirish davomida
- Ayni vaqtda tunash uchun joyi boʻlmaganlar uchun.
- Odatda yotoqxona/xostel, ovqatlanish bilan, puli yoʻq.
- Home Office koʻrsatmalariga koʻra, yordamga skriningdan oldin ham ariza berish mumkin.
Section 95 — asosiy yordam
- Turar joy (kvartira, uy, hostel — tanlamaysiz) va bir kishiga haftasiga £49.18.
- Agar turar joy ovqat bilan birga boʻlsa — haftasiga £9.95.
- Daromad va yigʻib qoʻygan mablagʻlarni tekshirishadi: nima bor — hisobga oladilar; biroz yetmasa — qisman berishlari mumkin.
Yordamga ariza Migrant Help orqali beriladi — Home Officening pudratchisi: 0808 8010 503, bepul, kechayu kunduz; tarjimon soʻrang. Nima soʻralishi, qanday hujjatlar kerakligi va toʻlovlar qanday tashkil etilgani — Asylum support sahifasida. Agar siz hali ham homiyingizda ishlab, uning turar joyida yashayotgan boʻlsangiz — yordam berilmasligi ehtimoli katta: sizda ham boshpana, ham daromad bor.
Agar viza boʻyicha ishlash allaqachon mumkin boʻlmasa va 12 oy davomida qaror chiqarilmasa, Permission to Work ning PTW1 shaklini topshirishdan oldin bilishingiz kerak boʻlgan salbiy tomoni bor: hukumat bunday ruxsatni olganlarni yordam berishdan bosh tortmoqchi boʻlganlar qatoriga kiritdi, ruxsat esa faqat RQF 6+ («oliy maʼlumotli bitiruvchi» darajasi) kasblarga amal qiladi. Bu sizning vaziyatingizga qanday taʼsir qilishi — IAA roʻyxatidan oʻtgan huquqshunos yoki maslahatchiga beriladigan savol; asylum support boʻyicha maʼlumotni Migrant Help va ASAP (Asylum Support Appeals Project) beradi.
Home Office ish vizasidan keyingi arizaga qanday qaraydi
Bu yerda qoʻrqib ketmaslik va oʻzini aldamaslik muhim. Qonun — Asylum and Immigration (Treatment of Claimants) Act 2004ning section 8i — Home Officeʼni maʼlumotni yashirishga yoki ishni choʻzishga urinishga oʻxshagan xatti-harakatlarni ishonchga salbiy taʼsir sifatida hisobga olishga majbur qiladi. Shu jumladan:
- siz faqat immigratsiya qarorini olgandan keyin murojaat qilgan boʻlsangiz (masalan, rad etish yoki chiqarib yuborish toʻgʻrisidagi xabar) — agar ariza butunlay yangi voqealar asosida tuzilmagan boʻlsa;
- siz faqatgina hibsga olinganingizdan keyin ariza topshirgansiz.
Bu degani: ishlash uchun kelgan va 4 oydan keyin boshpana soʻragan shaxsdan nima oʻzgargani va nega darhol emasligi soʻraladi. Home Officening kasevorkerlar uchun yoʻriqnomasi kechikishning oqilona sabablarini toʻgʻridan-toʻgʻri tan oladi: boshpana tizimini bilmaslik yoki u haqda notoʻgʻri maʼlumot, hibsga olinishdan qoʻrqish, boshqa xavotirlar. Va taʼkidlaydi: bu omillar “toʻliq roʻyxat emas va hal qiluvchi emas” — sizning foydangizga boʻlgan dalillar koʻproq vazn toʻplashi mumkin.
Nima odatda ishlaydi
- Halol xronologiya: qachon ketganlik, oʻsha paytda nimalarni bilganlik, keyinroq nimalarni bilib olganlik, qaytish mumkin emasligini qaysi lahzada tushunganlik.
- Agar xavf otʼezdan keyin paydo boʻlgan yoki kuchaygan boʻlsa (yangi qonun, qarindoshlarni ushlab turish, eʼlon, chaqiruv) — bu "nega hozir" degan savolga javobdir. Hujjatlashtiring.
- Agar siz avvaldan qoʻrqqoningiz, biroq himoya soʻrash mumkinligini bilmagan boʻlsangiz, shunday deganingiz yaxshi. Bu tan olingan tushuntirishdir.
- Ariza viza tugashidan oldin berilgan, overstay haqidagi xabardan keyin emas.
Nima ishni buzadi
- Viza arizasiga zid boʻlgan tarix: u yerda “6 oy ishlab, qaytib kelaman”, bu yerda esa “hamisha qoʻrqqanman”. Home Office solishtiradi.
- Tanishlar va “agentlar”dan kelgan “shablon” hikoyalar: bir mamlakatdan boʻlgan oʻnlab arizachilarda bir xil ifodalar.
- Ish huquqi boʻlmagan holda ishlaganingiz yoki viza muddati oʻtganligi uchun sizni ushlab qolgan kundagi ariza.
- Viza shartlaridan tashqarida ishlash haqidagi sukut, keyin esa homiyning maʼlumotlariga koʻra bu faktning fosh boʻlishi.
Alohida Markaziy Osiyo haqida: Qirgʻizistondan boshpana soʻrash sahifasida biz taʼriflaymiz, Home Office Seasonal Worker vizasi bilan kirgan fuqarolarning arizalarini sinchiklab koʻrishini — iqtisodiy motivdan shubhalanib. Bu hukm emas: imkoniyatlar sizning tarixingiz va dalillaringizga bogʻliq. Mamlakatingiz boʻyicha tasdiqlanganlarning haqiqiy foizlariga qarang — Home Office statistikasi — va aynan sizning ishingiz nimaga asoslanishi kerakligini huquqshunos bilan muhokama qiling.
Oila
Hamkor va 18 yoshgacha boʻlgan bolalar, ularsiz bilan UKda boʻlishadi, daʼvo arizasiga dependants sifatida kiritish mumkin — qoʻngʻiroq qilganda shu haqda aytib boring, ularni ham xuddi shu skriningga yozib qoʻyadilar. Agar darhol qoʻshmasalar, keyinroq qarindoshlikni tasdiqlovchi hujjatlar (masalan, tugʻilganlik guvohnomasi) bilan murojaat yuborishingiz kerak; dependant faqat oʻzi skriningdan roʻyxatdan oʻtganidan keyingina hisoblanadi.
Mavsumiy viza boʻyicha oilani olib kelish mumkin emas, shuning uchun aksariyat mavsumiy ishchilar yolgʻiz ariza beradi. Uyda qolgan oila, arizaga kirmaydi; oilani birlashtirish faqat maqomni olgandan keyin mumkin — qarang Oila va qayta birlashish.
Koʻp uchraydigan xatolar
Tez-tez beriladigan savollar
Tez-tez beriladigan savollar
Men mavsumiy vizada keldim. Men umuman qochqinlik uchun ariza berishim mumkinmi?
Ha. Buyuk Britaniyada boʻlib, taʼqib tufayli uyga qaytishdan qoʻrqqan har qanday shaxs qochqinlik uchun ariza berishi mumkin. Siz kirgan viza ushbu yoʻlni yopmaydi. Biroq, Home Office qachon siz ariza berganingizni inobat qilishga majbur: agar siz UKda uzoq vaqt yashab, lekin ariza bermagan boʻlsangiz, ular sizdan sababini soʻraydilar — javob esa toʻgʻri boʻlishi kerak.
Nima yaxshiroq: viza amal qilayotganda ariza berishmi yoki undan keyinmi?
Qonunga koʻra farq katta. Agar siz viza tugashidan oldin ariza bergan boʻlsangiz, Section 3C vizangizni barcha shartlari bilan birga ish boʻyicha qaror chiqquncha avtomatik ravishda uzaytiradi — siz qoidabuzar boʻlib qolmaysiz va homiyingizda avvalgi shartlar asosida ishlashda davom etishingiz mumkin. Agar undan keyin, yaʼni viza tugaganidan soʻng ariza bergan boʻlsangiz, viza shartlari uning tugagan kunida bekor boʻladi, ariza berishdagi kechikish esa ishonchga salbiy taʼsir sifatida baholanadi. Ikkala holatda ham ariza berish mumkin.
Qayerga qoʻngʻiroq qilish va qayerga borish kerak?
Qabul qilish uchun yozilish — faqat Home Office liniyasiga telefon orqali 0300 123 4193, dushanba–juma soat 9:00–17:00. Sizga sana belgilaydilar va eng yaqin roʻyxatdan oʻtish joyini (asylum registration location) aytadilar. Yozilmagan holda kelishingiz mumkin emas — qabul qilmasliklari mumkin.
Pasport olib qoʻyiladimi?
Ha. Pasport va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar Home Office tomonidan arizaning barcha koʻrib chiqilish muddati davomida saqlanadi. Ularning oʻrniga siz ARC kartasini — qochqinlik uchun ariza topshirganligingizning tasdigʻini olasiz. Skriningdan oldin pasport va vizingizning barcha sahifalarining nusxalarini tayyorlang.
Men murojaat qilganimdan keyin fermer xoʻjaligida ishlashda davom etishim mumkinmi?
Agar viza tugashidan oldin topshirsangiz — ha, xuddi shu shartlarda: faqat homiyingizda va faqat Certificate of Sponsorship dagi ish joyida. Boshqa har qanday ish viza shartlarini buzish va jinoyat hisoblanadi (Immigration Act 1971, section 24B), 2026-yil 27-martdan esa bu asylum support ni toʻxtatish uchun ham asos boʻladi. Agar viza tugaganidan keyin topshirsangiz — ishlash huquqi viza tugagan kuniyoq toʻxtaydi; ruxsat soʻrash faqat 12 oy kutgandan keyingina mumkin. 2026-yil 1-oktabrdan huquqsiz ishlaganlik uchun yetkazib berish platformalari va qurilish pudratchilari ham javobgar boʻladi, shuning uchun ular ishga shaxsan chiqqan har bir kishini, jumladan birovning hisobida ishlaganlarni ham tekshiradi.
Mening operatorim / ish beruvchimga xabar bormi?
Homiy Home Officega oʻzgarishlar haqida xabar berishga majburiy: agar siz ketma-ket 10 ish kunidan koʻproq ishga chiqmasangiz, ishdan boʻshasangiz yoki shartnoma muddatidan oldin tugasa — 10 ish kuni ichida. Shu bilan birga u sizning oxirgi manzilingiz va telefon raqamingizni ham beradi. Boshpana soʻraganingiz haqidagi faktni Home Office ish beruvchiga yubormaydi, lekin sizning ishingiz va homiyingiz — bitta tizimda. Homiydan qanday va qachon ketish kerakligini yurist bilan muhokama qiling.
Menda yashash uchun joy yoʻq — men fermadan ketdim. Nima qilish kerak?
Buni yozilish liniyasiga qoʻngʻiroq qilganingizda darhol aytib boring. Alohida holda Migrant Helpga qoʻngʻiroq qiling (0808 8010 503, bepul, kecha-kunduz), shu yerda asylum supportga ariza bering. Vaqtincha turar joy (Section 98) skriningdan oldin berilishi mumkin — unda ovqat ham boʻladi, lekin pul yoʻq. Tekshiruvdan keyin — Section 95: turar joy va har kishi uchun haftasiga £49.18. 2026-yil 2-iyundan boshlab yordam koʻrsatish majburiyat emas, balki Home Office ixtiyoridagi ish: qonuniy ishlashi va oʻzini taʼminlay oladiganlarga (masalan, homiyda ishlashni davom ettirayotganlarga) hukumat yordam berishdan bosh tortishni rejalashtirmoqda.
Ariza berish uchun advokat kerakmi?
Qoʻngʻiroq qilib, skriningdan oʻtishingiz mumkin. Lekin tarixni tayyorlash, dalillarni toʻplash va asosiy suhbatga borish yurist bilan birga yaxshiroqdir — qochqinlik ishlari boʻyicha uni Legal Aid toʻlaydi, siz hech narsa toʻlamaysiz. Immigratsiya boʻyicha maslahatlarni faqat IAA yoki SRA roʻyxatidan oʻtgan yuristlar va maslahatchilar berishi mumkin. Pul evaziga “agentlar” va “yordamchilar” — ham ish uchun, ham hamyoningiz uchun xavflidir.