Мен қазір визамен Ұлыбританияда тұрамын — баспана сұрау үшін қалай өтініш беруге болады
Сіз маусымдық (Seasonal Worker) немесе басқа визамен келдіңіз және қайту қауіпті екенін түсіндіңіз. Баспана сұрауды ел ішінен де беруге болады — бұл әдеттегі жол. Бірақ бәрін дерлік өзгертетін бір күн бар: визаңыздың аяқталу күні. Төменде — қазір қай жағдайда екеніңізге қарай не істеу керектігі.
Егер мен визамен келген болсам, өтініш бере аламын ба?
Иә. Қорғау сұрау құқығы Ұлыбританияда жүрген және қудалау салдарынан — ұлты, діні, саяси көзқарасы, белгілі бір топқа жататыны үшін (соның ішінде бағдары немесе гендері үшін) — өз елінің ешбір бөлігінде қауіпсіз өмір сүре алмайтын кез келген адамда бар. Сіз кірген визаның түрі маңызды емес: маусымдық, студенттік, туристік — жол біреу-ақ.
Home Office өз сайтында тікелей жазады: өтінішті келген бойда немесе қайту қауіпті екенін түсінген бойда беру керек, және «егер сіз күтсеңіз, өтініштің бас тартылуына ықтималдығы артады». Бұл кейінірек өтініш беруге тыйым емес — бұл ескерту, өтініш беру уақыты бағаланатыны туралы. Дәл қалай — «Home Office қалай қарайды» бөлімінде.
Ең маңыздысы: виза аяқталғанға дейін бе, әлде кейін бе
Заңда Section 3C механизмі бар (1971 жылғы көші-қон туралы заң). Егер әрекеттегі визасы бар адам оның мәртебесін өзгертетін өтініш берсе — ал баспана сұрау өтініші дәл осындай болады — және виза Home Office шешім қабылдағанға дейін аяқталса, виза шешім шыққанға дейін автоматты түрде ұзартылады. Оның барлық шарттарымен бірге. Егер өтініш виза аяқталғаннан кейін берілсе, 3C қолданылмайды: визаның аяқталу күнінен бастап адам overstayer болып саналады.
✅ Виза әрекеттегі кезде өтініш бердіңіз
- Виза баспана бойынша түпкілікті шешім шыққанға дейін Section 3C арқылы ұзартылады.
- Визаның шарттары сақталады: маусымдық жұмысшы өз спонсорында бұрынғы шарттармен жұмыс істей алады — Home Office бұл туралы сізге хабарлауға міндетті.
- Сіз заң бұзушы да, мерзімінен асырып қалған адам да емессіз — қазір де, күтіп отырғанда да.
- Уақытты түсіндіру оңай: сіз қайта оралу қауіпті екенін білген бойда өтініш бердіңіз.
⚠️ Виза аяқталғаннан кейін өтініш бердіңіз
- Section 3C қолданылмайды. Визаның шарттары — жұмыс істеу құқығын қоса алғанда — оның аяқталу күні тоқтады.
- Осы күннен кейінгі кез келген жұмыс — бұзушылық (қараңыз: 05-бөлім).
- Жұмысқа рұқсатты тек 12 ай күткеннен кейін ғана сұрай аласыз, ол да шектеулермен.
- Өтінішті кешіктіру заң бойынша сенімге кері әсер ретінде ескеріледі — неге бұрын емес екенін шынайы түсіндіру керек.
Маусымдық виза ең көбі 6 айға беріледі (құс шаруашылығы — 2 қазаннан 31 желтоқсанға дейін), оны ел ішінен ұзартуға болмайды, басқа визадан оған көшуге де болмайды. Сондықтан маусымдық жұмысшы үшін «мерзімінде» өтініш беру терезесі — дәл осы визаның мерзімі. Аяқталу күні сіздің визаңызда (vignette) басылған немесе eVisa-да көрінеді.
Қалай өтініш беруге жазылуға болады: қадамдар бойынша
Скринингке не нәрсені алып бару керек
gov.uk/claim-asylum/documents тізіміне, сондай-ақ визамен келгендер үшін аса маңызды болып табылатын нәрселер қосылады:
Міндетті түрде
- Паспорт және барлық жол жүру құжаттары — түпнұсқалары алынып қалады, әр беттің көшірмесін жасаңыз.
- Тұлғаны куәландыратын құжаттар: ID-карта, туу және неке туралы куәліктер, мектеп құжаттары — барлығы.
- Сіз бірге өтініш берсеңіз, серіктесіңіздің және 18 жасқа дейінгі балалардың құжаттары.
- Сіздің тарихыңызды растайтын барлық нәрсе: анықтамалар, фотосуреттер, хат-хабарлар, жарияланымдар, шақырулар, медициналық құжаттар.
Мекенжай растамасы
- Егер сіз демеушінің үйінде тұрсаңыз немесе өзіңіз жалға алып тұрсаңыз: келісімшарт, коммуналдық қызметтердің есебі, банк түбіртегі, council-ден хат.
- Егер таныстарыңыздың үйінде тұрсаңыз: үй иесінің 3 айдан аспаған хаты, сізге тұруға рұқсат беретінін растайтын, оған қоса оның мекенжайы көрсетілген құжат.
- Егер тұратын жер болмаса — қоңырау шалғанда және скрининг кезінде осыны айтыңыз; өтініш беру үшін мекенжай қажет емес.
Маусымдық жұмысшыға пайдалы
- Certificate of Sponsorship (CoS) немесе оның нөмірі, оператормен жасалған келісімшарт, еңбекақы туралы анықтамалар — сіздің қашан және кімде жұмыс істегеніңізді көрсетеді.
- Визаның аяқталу күні — eVisa-дан скрин немесе виньетканың суреті.
- Заңгердің байланысы, егер бұрыннан бар болса. Болмаса — юристтердің Legal Aid анықтамалығы.
Жұмыс, демеуші және оператор
Өтініш бергеннен кейін жұмыс істеуге бола ма
Жалпы ереже: баспана сұрау туралы өтініш қаралып жатқанда жұмыс істеуге болмайды. Бірақ әрекеттегі визамен өтініш берген адамдар үшін Home Office нұсқаулығында тікелей көрсетілген ерекшелік бар: сіз іс бойынша түпкілікті шешім шыққанға дейін өз визаңыздың шарттарымен жұмыс істей бересіз. Маусымдық жұмысшы үшін бұл: тек спонсорда және тек CoS-та көрсетілген жұмыста дегенді білдіреді. Екінші жұмыс, құрылыс, жеткізу, тазалау — бұрынғысынша болмайды.
Виза аяқталғаннан кейін өтініш берсеңіз — жұмыс істеу құқығы оның аяқталған күні тоқтады. Permission to Work сұрауға, тек шешім 12 ай болмаса және кінәңізсіз болған кешіктіру ғана болады. 2026 жылдың 26 наурызынан бастап берілген өтініштер бойынша мұндай рұқсат RQF 6 деңгейіндегі және одан жоғары мамандықтармен шектеледі (Appendix Skilled Occupations) — бұл «университет түлегі» деңгейі, әдеттегі жұмысшы мамандықтар оған кірмейді. Толығырақ: Жұмыс — маусымдық визадан кейін.
Бұл сіз үшін нені білдіреді. Іс қаралып жатқан кезде заңды түрде тек виза шарттары бойынша (маусымдық жұмысшы болсаңыз — спонсорда, егер виза мерзімі біткенше өтініш берсеңіз) немесе Permission to Work берілген жағдайда ғана жұмыс істей аласыз. Құқықсыз жұмыс істеу бұрын да заңбұзушылық саналатын, ал күзден бастап платформалар мен мердігерлер тарапынан тоқтатылады; бұл қылмыстық құқық бұзушылық та, қолдауды тоқтатуға негіз де (төменде). Ақша болмаса — asylum support (06-бөлім). Күту уақытын заңды түрде өткізуге болады: тіркелген қайырымдылық немесе мемлекеттік ұйымда ерікті болуға істің кез келген кезеңінде, 12 ай күтпей-ақ рұқсат етіледі, ал ағылшын тілі — тегін.
Спонсордың Home Office-ке не хабарлауы керек
Маусымдық схеманың операторы — лицензиясы бар спонсор, оның Home Office алдында міндеттері бар (Sponsor guidance, Part 3). Ол міндетті түрде 10 жұмыс күні ішінде хабарлауға тиіс, егер:
- сіз жұмысқа шықпайсыз10 жұмыс күнінен астам қатарынаноның рұқсатынсыз (есеп — 10-ші күннен кейін 10 жұмыс күнінен кешіктірмей);
- сіз жұмыстан кеттіңіз, сізді жұмыстан шығарды немесе келісімшарт CoS-тағы мерзімнен бұрын аяқталды;
- ол қандай да бір себеппен сізді демеушілікке алуды тоқтатты.
Есеппен бірге ол сіздің соңғы мекенжайыңызды, телефоныңызды және email-іңізді береді. Бұл «сатқындық» емес — бұл стандартты міндет, оны орындамаған жағдайда оның лицензиясы тартып алынады. Тәжірибелік қорытынды: егер сіз фермадан кетсеңіз, Home Office бұл туралы оператордан бір-екі апта ішінде біледі — және сол уақытқа дейін сіздің баспана беру туралы өтінішіңіз тіркелгені дұрыс, ал керісінше болмағаны жөн.
Оператор сіздің баспана сұрағаныңызды білуге тиіс пе? Жоқ — Home Office бұл ақпаратты жұмыс берушілерге таратпайды. Бірақ уақытында өтініш беріп, спонсорда жұмыс істей беруді қаласаңыз, ол жұмыс істеу құқығын тексеру кезінде мәртебеңіздің ұзартылғанын көреді. Жұмыс берушімен қалай және қашан сөйлесу керектігі — заңгерге қатысты сұрақ, чатқа емес.
Егер сізді пайдаланса
Спонсор қауіпсіз тұрғын үймен қамтамасыз етуге міндетті және сіздің паспортыңызды ұстап қалуға құқығы жоқ. Төленбеген сағаттар, тартып алынған құжаттар, «Home Office-ке беру» деген қорқытулар — бұл сіздің жеке тәуекеліңіз емес, оның бұзушылығы. Қауіпсіз жолдар Жұмыстағы дау бетінде сипатталған; мәжбүрлі еңбек белгілері болса, заңгер modern slavery мәселесін баспанадан бөлек көтере алады.
Тұрғын үй және ақша: егер фермадан кеткен болсаңыз
Маусымдық тұрғын үй жұмысқа байланысты — операторды тастап кетсеңіз, баспанадан да айырыласыз. Баспана сұраған және тұрғын үйі немесе тамаққа ақшасы жоқ адамда Home Office қолдауын (asylum support) сұрауға құқығы бар. Визаның «no public funds» шарты бұған кедергі емес: public funds дегеніміз — gov.uk сайтындағы ресми тізімдегі жәрдемақылар (Universal Credit, тұрғын үй жәрдемақысы және басқалар); asylum support бұл тізімде жоқ — бұл босқын мәртебесін сұраушыларға арналған бөлек жүйе.
Section 98 — тексерілгенше уақытша
- Дәл қазір түнейтін жері жоқтар үшін.
- Әдетте жатақхана/хостел тамақпен, ақшасыз.
- Home Office нұсқаулығы бойынша қолдауға өтініш беруге болады скринингке дейін де.
Section 95 — негізгі қолдау
- Тұрғын үй (пәтер, үй, хостел — таңдамайсыз) және аптасына £49.18 әр адамға.
- Егер тұрғын үй тамақпен болса — аптасына £9.95.
- Табыс пен жинақтарды тексереді: не барын — есепке алады; сәл жетіспесе — ішінара беруі мүмкін.
Қолдауға өтініш Migrant Help арқылы өтеді — Home Office мердігері: 0808 8010 503, тегін, тәулік бойы; аудармашыны сұраңыз. Не сұрайтыны, қандай құжаттар керегі және төлемдер қалай ресімделетіні — Asylum support бетінде. Егер сіз әлі де спонсорда жұмыс істеп, оның тұрғын үйінде тұрсаңыз — қолдау, көбінесе, берілмейді: сізде баспана да, табыс та бар.
Егер виза бойынша жұмыс істеуге болмаса және 12 ай бойы шешім шықпаса, Permission to Work-тың PTW1 нысанын тапсырмас бұрын білу керек жайттары бар: үкімет мұндай рұқсат алғандарды қолдаудан бас тартуды жоспарлап отырғандар қатарына тікелей қосты, ал рұқсат тек RQF 6+ («жоғары оқу орны түлегі» деңгейі) мамандықтарына ғана жарамды. Бұл сіздің жағдайыңызға қалай әсер ететінін IAA тіркеуі бар заңгер немесе кеңесшінен сұраңыз; asylum support туралы ақпаратты Migrant Help пен ASAP (Asylum Support Appeals Project) береді.
Home Office жұмыс визасынан кейін өтінішке қалай қарайды
Мұнда қорықпау және алданбау маңызды. Заң —section 8, 2004 жылғы босқындар және иммиграция туралы (шағымданушыларды өңдеу) заңы — Home Office-ті ақпаратты жасыруға немесе істі созуға тырысқандай көрінетін мінез-құлықты сенімге кері әсер ретінде ескеруге міндеттейді. Соның ішінде:
- сіз өтінішті тек иммиграциялық шешімді алғаннан кейін ғана бердіңіз (мысалы, бас тарту немесе депортация туралы хабарлама) — тек егер өтініш толығымен жаңа оқиғаларға негізделмесе;
- сіз тек ұсталғаннан кейін өтініш бердіңіз.
Бұл мынаны білдіреді: жұмыс істеуге келіп, 4 айдан кейін баспана сұраған адамнан не өзгергенін және неге бірден емес екенін сұрайды. Home Office-дің кейсворкерлерге арналған нұсқаулығы кешіктірудің орынды себептерін тура мойындайды: босқындық жүйесін білмеу немесе ол туралы дұрыс емес ақпарат, қамауға алынудан қорқу, басқа да қорқыныштар. Және атап көрсетеді: бұл факторлар «толық емес және шешуші емес» — сізге пайдалы дәлелдер басым түсуі мүмкін.
Әдетте не жұмыс істейді
- Шынайы уақытша тізбесі: қашан кеткен, сол кезде не білген, кейін нені білген, қайта оралуға болмайтынын қай кезде түсінген.
- Егер қауіп кетуден кейін пайда болса немесе күшейсе (жаңа заң, туыстардың қамауға алынуы, жарияланым, шақыру) — бұл дәл «неге қазір» деген сұраққа жауап. Құжаттаңыз.
- Егер сіз басынан-ақ қорқып, бірақ қорғауды сұрай алатыныңызды білмесеңіз, солай айтыңыз. Бұл танылған түсіндірме.
- Виза аяқталғанға дейін өтініш беру, overstay туралы хабарламадан кейін емес.
Істі бұзатын нәрсе
- Визалық анкетамен қайшы келетін тарих: онда «6 айға ақша табу үшін барамын және қайтамын», ал мұнда «әрдайым қорқатынмын». Home Office салыстырады.
- «Шаблонды» әңгімелер таныстар мен «агенттерден»: бір елдегі ондаған өтініш берушілерде бірдей сөз тіркестері.
- Жұмысқа құқығы жоқ немесе мерзімі өткен визамен жұмыс істегеніңіз үшін сізді ұстаған күнде өтініш беру.
- Виза шарттарынан тыс жұмыс істегені туралы хабарлама жасамау, содан кейін спонсордың мәліметтері бойынша осы фактінің анықталуы.
Орталық Азия туралы бөлек: Кыргызстаннан баспана іздеуші бетінде біз сипаттаймыз, Home Office маусымдық жұмысшы визасы бойынша келген азаматтардың өтініштеріне мұқият назар аударады — экономикалық себепке күдіктенеді. Бұл соңғы шешім емес: мүмкіндіктер сіздің тарихыңыз бен дәлелдеріңізге байланысты. Сіздің еліңіз бойынша нақты мақұлдау пайыздарын қараңыз — Home Office статистикасы— және сіздің істің негізі неде екенін заңгермен талқылаңыз.
Отбасы
UK-де сізбен бірге жүрген серіктесті және 18 жасқа дейінгі балаларды өтінішке dependants ретінде қосуға болады — мұны қоңырау шалғанда айтыңыз, сонда олар да сол скринингке жазылады. Бірден қоспаған болсаңыз, кейінірек туыстық байланысты дәлелдейтін құжатпен (мысалы, туу туралы куәлік) сұрау жіберу керек; dependant тек скринингте өзі тіркеуден өткеннен кейін ғана қосылған болып саналады.
Маусымдық визамен отбасын алып келуге болмайды, сондықтан маусымдық жұмысшылардың көпшілігі жалғыз өтініш береді. Үйде қалған отбасы өтінішке кірмейді; қайта қосылу тек мәртебе алғаннан кейін ғана мүмкін — қараңыз: Отбасы және қайта бірігу.
Жиі кездесетін қателер
Жиі қойылатын сұрақтар
Жиі қойылатын сұрақтар
Мен сезондық визамен келдім. Мен баспана сұрай аламын ба?
Иә. Баспана сұрауды Ұлыбританияда жүрген және қудалаудан қорқып еліне қайта оралғысы келмейтін кез келген адам жасай алады. Сіз кірген виза бұл жолды жаппайды. Бірақ Home Office сіздің қашан өтініш бергеніңізді ескеруге міндетті: егер сіз UK-да ұзақ уақыт тұрып, өтініш бермеген болсаңыз, сізден неге дегенді сұрайды — жауап шынайы болуы керек.
Қайсысы жақсы: виза әлі күшінде болғанда өтінім беру ме, әлде одан кейін бе?
Заң бойынша айырмашылық үлкен. Егер сіз виза аяқталғанға дейін өтініш берсеңіз, Section 3C сіздің визаңызды және оның шарттарын іс бойынша шешім шыққанға дейін автоматты түрде ұзартады — сіз ереже бұзушы болмайсыз және спонсорда бұрынғы шарттармен жұмыс істей аласыз. Егер виза аяқталғаннан кейін өтініш берсеңіз, визаның шарттары оның аяқталған күні тоқтайды, ал өтінішті кешіктіру сенімге кері әсер етеді. Екі жағдайда да өтініш беруге болады.
Кайда қоңырау шалу және қайда бару керек?
Өтініш беруге жазылу тек Home Office желісінің телефон арқылы ғана жүргізіледі 0300 123 4193, дүйсенбі–жұма сағат 9:00–17:00. Сізге күні мен ең жақын тіркеу орнын (asylum registration location) хабарлайды. Жазылмай келуге болмайды — қабылдамауы мүмкін.
Паспортты алып қалады ма?
Иә. Паспорт пен жеке басты куәландыратын құжаттарды Home Office өтінішті қараған бүкіл уақыт ішінде өзінде сақтайды. Олардың орнына сізге ARC картасы — босқын мәртебесіне өтініш бергеніңізді растайтын құжат беріледі. Скринингтен бұрын паспортыңыздың және визаңыздың барлық беттерінің көшірмелерін жасап алыңыз.
Мен өтініш бергеннен кейін фермада жұмыс істей беруіме бола ма?
Егер виза мерзімі біткенше өтініш берсеңіз — иә, сол шарттармен: тек спонсорыңызда және Certificate of Sponsorship-те көрсетілген жұмыста ғана. Кез келген басқа жұмыс — виза шарттарын бұзу және қылмыстық құқық бұзушылық (Immigration Act 1971, section 24B), ал 2026 жылғы 27 наурыздан бастап asylum support-ты тоқтатуға да негіз болады. Егер виза мерзімі біткен соң өтініш берсеңіз — жұмыс істеу құқығы виза аяқталған күні тоқтады; рұқсат сұрауға тек 12 ай күткен соң ғана болады. 2026 жылғы 1 қазаннан бастап заңсыз жұмыс үшін жеткізу платформалары мен құрылыс мердігерлері де жауап береді, сондықтан олар жұмысқа шыққан әркімді, соның ішінде бөтен аккаунтпен істегендерді де жеке тексереді.
Менің операторым / жұмыс берушім біле ме?
Спонсор Home Office-ке өзгерістер туралы хабарлауға міндетті: егер сіз қатарынан 10 жұмыс күнінен астам жұмысқа шықпасаңыз, жұмыстан шықсаңыз немесе келісімшарт мерзімінен бұрын аяқталса — 10 жұмыс күні ішінде. Сонымен қатар ол сіздің соңғы мекенжайыңыз бен телефоныңызды береді. Баспана сұрағаныңыз туралы дерек Home Office жұмыс берушіге жіберілмейді, бірақ сіздің ісіңіз бен спонсорыңыз бір жүйеде. Спонсордан қашан және қалай кету керектігін заңгермен талқылаңыз.
Менде тұруға жер жоқ — мен фермадан кеттім. Не істеу керек?
Бұл туралы бірден қоңырау шалған кезде айтыңыз. Жеке-дара Migrant Help-ке хабарласып (0808 8010 503, тегін, тәулік бойы), asylum support-ке өтініш беріңіз. Уақытша баспана (Section 98) скринингке дейін берілуі мүмкін — онда тамақ беріледі, бірақ ақша жоқ. Тексеруден кейін — Section 95: баспана және адам басына аптасына £49.18. 2026 жылғы 2 маусымнан бастап қолдау — Home Office-тың міндеті емес, өз қалауы: заңды жұмыс істеп, өзін-өзі асырай алатындарға (мысалы, спонсорында жұмысын жалғастырғандарға) үкімет бас тартуды жоспарлап отыр.
Өтініш беру үшін заңгер керек пе?
Телефон шалып, скринингтен өзіңіз де өте аласыз. Бірақ тарихты дайындап, дәлелдерді жинау және негізгі сұхбатқа баруды заңгермен бірге жасаған жөн — баспана істері бойынша оны Legal Aid төлейді, сіз ештеңе төлемейсіз. Иммиграция бойынша кеңестерді тек IAA немесе SRA тіркелген заңгерлер мен кеңесшілер беруге құқылы. Ақша үшін «агенттер» мен «көмекшілер» — бұл іс үшін де, қалтаңыз үшін де тәуекел.