Мен UKда виза менен жүрөм — башпаанекке кантип тапшырам
Сиз сезондук (Seasonal Worker) же башка виза менен келип, бирок мекениңизге кайтуу кооптуу экенин түшүндүңүз. Башпаанекке өлкө ичинен тапшырса болот — бул кадимки жол. Бирок бир дата бар, ал дээрлик баарын өзгөртөт: визаңыздын бүтүү күнү. Төмөндө — азыркы абалыңызга жараша эмне кылуу керектиги.
Виза менен келсем, арыз берсе болобу?
Ооба. Улуу Британияда жүргөн жана өз өлкөсүнүн эч бир жеринде коопсуз жашай албаган ар бир адам коргоо сурап арыз бере алат. Себеби: улуту, дини, саясий көз карашы же кайсы бир топко таандыктыгы (анын ичинде ориентациясы же гендери) боюнча куугунтукка кабылышы мүмкүн. Кайсы виза менен киргениңиз маанилүү эмес: сезондук, студенттик же туристтик — жол бирдей.
Home Office өз сайтында так жазат: келгенден кийин дароо же кайтуу коопсуз эмес экенин түшүнгөн замат арыз бериңиз. «Күтсөңүз, арызыңыздын четке кагылышы ыктымал». Бул кечирээк берүүгө тыюу эмес, бул арыз берүү убактысын текшерет деген эскертүү. Кантип текшерет — «Home Office кандай карайт» бөлүмүндө.
Эң маанилүүсү: виза бүткөнчөбү же бүткөндөн кийинби
Мыйзамда Section 3C (Immigration Act 1971) механизми бар. Эгер визасы бар адам статусун өзгөртүүчү арыз берсе (башпаанек арызы дал ушундай), ал эми Home Office чечим чыгарганча визасы бүтсө, виза чечим чыкканга чейин автоматтык түрдө узартылат. Бардык шарттары менен кошо. Эгер арыз виза бүткөндөн кийин берилсе, 3C иштебейт: виза бүткөн күндөн тартып адам overstayer деп эсептелет.
✅ Виза бар кезде арыз бердиңиз
- Башпаанек боюнча акыркы чечим чыкканча виза Section 3C боюнча узартылат.
- Визанын шарттары сакталат: сезондук жумушчу мурдагы шартта өз спонсорунда иштей берет — Home Office муну сизге билдирүүгө милдеттүү.
- Сиз мыйзам бузуучу же overstayer эмессиз — азыр да, күтүп жатканда да.
- Арыз берүү убактысын түшүндүрүү оңой: кайтуу кооптуу экенин түшүнгөн замат арыз бердиңиз.
⚠️ Виза бүткөндөн кийин арыз бердиңиз
- Section 3C колдонулбайт. Визанын шарттары — анын ичинде иштөө укугу — виза бүткөн күнү токтой.
- Ошол күндөн кийинки ар кандай жумуш — мыйзам бузуу (05-бөлүмдү караңыз).
- Иштөөгө уруксат сурап арызды чечимди 12 ай күткөндөн кийин гана берсе болот, анда да чектөөлөр бар.
- Мыйзам боюнча арыз берүүнү кечиктирүү ишенимди төмөндөтөт — эмне үчүн мурун бербегениңизди чындык менен түшүндүрүү керек.
Сезондук виза эң көп 6 айга берилет (канаттуулар фермасы — 2-октябрдан 31-декабрга чейин). Аны өлкө ичинен узартууга же башка визадан ушул визага өтүүгө болбойт. Ошондуктан сезондук жумушчу үчүн «өз убагында» арыз берүү — бул визанын мөөнөтү. Бүтүү датасы визаңызда (vignette) жазылган же eVisa системасында көрүнөт.
Кантип жазылуу керек: кадамдар менен
Скринингге эмне алуу керек
gov.uk/claim-asylum/documents тизмесине кошумча, виза менен келгендер үчүн маанилүү документтер:
Милдеттүү
- Паспорт жана бардык жүрүү документтери — түп нускалары алынат, ар бир бетинен көчүрмө жасаңыз.
- Инсандыгыңызды тастыктаган документтер: ID карта, төрөлгөндүгү жана нике тууралуу күбөлүктөр, мектеп документтери — колдо бар нерселер.
- Эгер чогуу арыз берип жатсаңыз, өнөктөшүңүздүн жана 18 жашка чейинки балдардын документтери.
- Окуяңызды тастыктаган бардык нерсе: маалымкаттар, сүрөттөр, кат алышуулар, жарыяланган материалдар, сот чакыруулары, медициналык документтер.
Даректи тастыктоо
- Эгер спонсордо же өзүңүз ижарада жашасаңыз: келишим, коммуналдык төлөмдөр, банктан выписка, council'дан кат.
- Эгер тааныштарыңызда жашасаңыз: 3 айдан эски эмес, ээсинин уруксат каты жана анын дарегин тастыктаган документ.
- Эгер жашай турган жер жок болсо — чалуу учурунда жана скринингде айтыңыз; арыз берүү үчүн дарек милдеттүү эмес.
Сезондук жумушчулар үчүн пайдалуу
- Certificate of Sponsorship (CoS) же анын номери, оператор менен келишим, айлык баракчалары — качан жана кимде иштегениңизди көрсөтөт.
- Визанын бүтүү күнү — eVisa скриншоту же vignette сүрөтү.
- Юристтин байланышы, эгер бар болсо. Жок болсо — Legal Aid юристтеринин тизмеси.
Жумуш, спонсор жана оператор
Арыз бергенден кийин иштесе болобу?
Жалпы эреже: башпаанек арызы каралып жатканда иштөөгө болбойт. Бирок колдонуудагы виза менен арыз бергендерге өзгөчөлүк бар, ал Home Office нускамасында так жазылган: сиз ишиңиз боюнча акыркы чечим чыкканга чейин визаңыздын шарттарына ылайык иштей бересиз. Сезондук жумушчу үчүн бул төмөнкүнү билдирет: бир гана спонсордо жана CoS’те көрсөтүлгөн жумушта. Экинчи жумуш, курулуш, жеткирүү же жууп-тазалоо — мурдагыдай эле тыюу салынган.
Эгер виза бүткөндөн кийин арыз берсеңиз — иштөө укугуңуз виза бүткөн күнү токтойт. Permission to Work сурай аласыз, бир гана чечим 12 ай бою чыкпаса жана кечигүү сиздин күнөөңүздөн болбосо. 2026-жылдын 26-мартынан тартып арыз бергендерге мындай уруксат RQF 6 деңгээлиндеги жана андан жогорку кесиптер менен чектелет (Appendix Skilled Occupations) — бул «жогорку окуу жайды бүтүргөн» деңгээли, кадимки жумушчу кесиптери буга кирбейт. Толугураак: Жумуш — сезондук визадан кийин.
Бул сиз үчүн эмнени билдирет? Иш каралып жатканда мыйзамдуу иштөөгө визаңыздын шарттары боюнча (сезондук жумушчу болсоңуз — спонсордо, эгер виза бүткөнчө арыз берсеңиз) же Permission to Work берилсе гана уруксат этилет. Укуксуз иштөө мурда да мыйзам бузуу болгон, ал эми күздөн тартып платформалар менен подрядчылар да буга жол бербейт; бул кылмыш жоопкерчилигине тартылат жана колдоону токтотууга негиз болот (төмөндө). Акча жок болсо — asylum support (06-бөлүм). Күтүү убактысын мыйзамдуу өткөрсө болот: катталган кайрымдуулук же мамлекеттик уюмда ыктыярчы болууга иштин каалаган этабында, 12 ай күтпөстөн уруксат берилет, ал эми англис тили — акысыз.
Спонсор Home Office’ке эмнени билдирүүгө милдеттүү
Сезондук схеманын оператору — лицензиясы бар спонсор жана анын Home Office алдында милдеттери бар (Sponsor guidance, Part 3). Ал төмөнкү учурларда 10 жумуш күнүнүн ичинде билдирүүгө милдеттүү:
- сиз анын уруксатысыз катары менен 10 жумуш күнүнөн ашык жумушка чыкпасаңыз (отчёт — 10-күндөн кийинки 10 жумуш күнүнөн кечиктирбей);
- сиз жумуштан кетсеңиз, бошотулсаңыз же контракт CoS’теги датадан эрте бүтсө;
- ал кандайдыр бир себеп менен сизге спонсор болууну токтотсо.
Отчёт менен кошо ал сиздин акыркы дарегиңизди, телефонуңузду жана email’иңизди берет. Бул «донос» эмес — бул стандарттуу милдет, аткарбаса лицензиясын тартып алышат. Иш жүзүндөгү жыйынтык: эгер фермадан кетсеңиз, Home Office муну оператордон бир-эки жуманын ичинде билет — ошондуктан ал убакытка чейин башпаанек арызыңыз катталып калганы жакшы, тескерисинче эмес.
Оператор сиздин башпаанек сураганыңызды билиши керекпи? Жок — Home Office иш берүүчүлөргө мындай маалыматты жөнөтпөйт. Бирок өз убагында арыз берип, спонсордо иштей бергиңиз келсе, ал иштөө укугун текшерүүдө статусуңуздун узартылганын көрөт. Иш берүүчү менен качан жана кантип сүйлөшүү керек — бул чаттын эмес, юристтин маселеси.
Эгер сизди эксплуатациялашса
Спонсор коопсуз турак жай менен камсыздоого милдеттүү жана паспортуңузду кармап турууга укугу жок. Төлөнбөгөн сааттар, документтерди тартып алуу, «Home Office’ке өткөрүп беребиз» деген коркутуулар — бул сиздин жеке тобокелдигиңиз эмес, анын мыйзам бузуусу. Коопсуз жолдор Жумуштагы талаш баракчасында жазылган; мажбурлоо эмгегинин белгилери байкалса, юрист modern slavery маселесин башпаанектен өзүнчө көтөрө алат.
Турак жай жана акча: фермадан кетсеңиз
Сезондук турак жай жумушка байланган — оператордон кетсеңиз, үйүңүздөн да ажырайсыз. Башпаанек сурап, турак жайы же тамак-ашка акчасы жок адам Home Office’тен колдоо (asylum support) сураууга укуктуу. Визадагы «no public funds» шарты буга тоскоол болбойт: public funds — бул gov.uk расмий тизмесиндеги жөлөкпулдар (Universal Credit, housing benefit жана башкалар); asylum support бул тизмеде жок — бул башпаанек сурагандар үчүн өзүнчө система.
Section 98 — текшерүү учурундагы убактылуу колдоо
- Дал ушул учурда түнөй турган жери жоктор үчүн.
- Көбүнчө тамак-аш берилген, акча берилбеген жалпы жатакана/хостел.
- Home Office нускамасы боюнча колдоого скринингге чейин эле арыз берсе болот.
Section 95 — негизги колдоо
- Турак жай (батир, үй, хостел — тандай албайсыз) жана ар бир адамга жумасына £49.18.
- Эгер турак жайда тамак-аш берилсе — жумасына £9.95.
- Киреше жана топтолгон каражат текшерилет: бар нерсе эске алынат; бир аз жетишпесе — жарым-жартылай бериши мүмкүн.
Колдоо арызы Migrant Help аркылуу берилет — бул Home Office’тин подрядчиги: 0808 8010 503, акысыз, күнү-түнү иштейт; котормочу сураңыз. Эмне суралат, кандай документтер керек жана төлөмдөр кандай жүргүзүлөт — Asylum support баракчасында жазылган. Эгер али деле спонсордо иштеп, анын турак жайында жашасаңыз — колдоо бербей коюшу мүмкүн: анткени сизде үй да, киреше да бар.
Эгер виза менен иштөөгө болбой калса жана 12 ай бою чечим чыкпаса, Permission to Work алуунун терс жагы бар, PTW1 формасын тапшыраардан мурун муну билүү зарыл: өкмөт мындай уруксат алгандарды колдоодон баш тартуу пландалган адамдардын катарына кошкон, ал эми уруксат RQF 6+ деңгээлиндеги («жогорку окуу жай бүтүрүүчүсү») кесиптерге гана тиешелүү. Бул сиздин абалыңызга кандай таасир этерин IAA каттоосундагы юрист же кеңешчиден сураңыз; asylum support боюнча маалыматты Migrant Help жана ASAP (Asylum Support Appeals Project) берет.
Жумуш визасынан кийин Home Office арызды кандай карайт
Бул жерде коркпоңуз жана жаңылбаңыз. Мыйзам — section 8 Asylum and Immigration (Treatment of Claimants) Act 2004 — Home Office'ту маалыматты жашыруу же ишти созуп жаткандай көрүнгөн аракеттерди ишенимди төмөндөтүүчү фактор катары эсептөөгө милдеттендирет. Анын ичинде:
- иммиграциялык чечим алгандан кийин гана (мисалы, баш тартуу же депортация кабарлоосу) кайрылдыңыз — эгер арыз толугу менен жаңы окуяларга негизделбесе;
- кармалгандан кийин гана кайрылдыңыз.
Демек, иштөө үчүн келип, 4 айдан соң башпаанек сураган адамдан эмне өзгөргөнүн жана эмне үчүн дароо кайрылбаганын сурашат. Home Office'тун кейсворкерлерге берген нускамасы кечигүүнүн негиздүү себептерин тааныйт: башпаанек системасын билбөө же туура эмес маалымат, кармалуудан коркуу жана башка кооптонуулар. Жана белгилейт: бул факторлор «толук эмес жана чечүүчү эмес» — сиздин пайдаңыздагы далилдер басымдуулук кылышы мүмкүн.
Көбүнчө натыйжа берген нерселер
- Чынчыл хронология: качан чыгып кеткенсиз, ошол учурда эмнени билгенсиз, кийин эмнени уккансыз, кайсы учурда кайтууга мүмкүн эмес экенин түшүнгөнсүз.
- Эгер коркунуч чыгып кеткенден кийин пайда болсо же күчөсө (жаңы мыйзам, туугандардын кармалышы, жарыяланма, повестка) — бул «эмне үчүн азыр» деген суроонун жообу. Документтеңиз.
- Башынан эле коркконсуз, бирок коргоо суроого боло турганын билген эмессиз — ушундай деп айтыңыз. Бул кабыл алынган түшүндүрмө.
- Арызды overstay кабарлоосунан кийин эмес, виза бүткөнгө чейин берүү.
Ишти буза турган нерселер
- Визалык анкетага карама-каршы келген тарых: ал жакта «6 айга акча таап кайтам», бул жакта «дайыма коркчумун». Home Office текшерет.
- Тааныштардан жана «агенттерден» алынган «шаблондуу» тарыхтар: бир өлкөдөн келген ондогон арыз ээлеринде окшош сөздөр.
- Уруксатсыз иштегениңиз же визаңыздын мөөнөтү бүткөнү үчүн кармалган күнү арыз берүү.
- Визанын шарттарына каршы иштегениңизди жашыруу, андан кийин спонсордун маалыматы аркылуу бул факттын ачыкка чыгышы.
Борбордук Азия боюнча өзүнчө: Кыргызстандан башпаанек баракчасында биз Home Office Seasonal Worker визасы менен кирген жарандардын арыздарын кылдат карай турганын сүрөттөгөнбүз — экономикалык максатты шек санашат. Бул өкүм эмес: мүмкүнчүлүктөр сиздин тарыхыңызга жана далилдериңизге жараша болот. Өлкөңүз боюнча реалдуу жактыруу пайыздарын караңыз — Home Office статистикасы — жана юрист менен сиздин ишиңиз так эмнеге таянып жатканын талкуулаңыз.
Үй-бүлө
UK'да сиз менен чогуу жүргөн өнөктөшүңүздү жана 18 жашка чейинки балдарыңызды dependants катары арызга кошсо болот — чалуу учурунда айтыңыз, аларды ошол эле скринингге жазышат. Эгер дароо кошпосоңуз, кийинчерээк туугандыкты тастыктаган документтер менен (мисалы, төрөлгөндүгү тууралуу күбөлүк) сурам жөнөтүү керек; dependant скринингге өзү катталгандан кийин гана кошулган деп эсептелет.
Сезондук виза менен үй-бүлөнү алып келүүгө болбойт, ошондуктан сезондук жумушчулардын көбү жалгыз арыз берет. Мекенде калган үй-бүлө арызга кирбейт; биригүү статус алгандан кийин гана мүмкүн — Үй-бүлө жана биригүү бөлүмүн караңыз.
Көп кетирген каталар
Көп берилген суроолор
Көп берилген суроолор
Мен сезондук виза менен келгем. Башпаанек сурасам болобу?
Ооба. Улуу Британияда жүргөн жана куугунтуктан улам мекенине кайтуудан корккон ар бир адам башпаанек сурай алат. Кайсы виза менен киргениңиз бул жолду жаппайт. Бирок Home Office качан сураганыңызды эске алат: эгер UKда көпкө жашап туруп сурабасаңыз, себебин сурашат — жооп чынчыл болушу керек.
Виза бүткөнчө сураган жакшыбы же бүткөндөн кийинби?
Мыйзам боюнча айырмасы чоң. Эгер виза бүткөнчө сурасаңыз, Section 3C визаңызды жана шарттарын иш чечилгенче автоматтык түрдө узартат — сиз мыйзам бузуучу болбойсуз жана спонсордо мурунку шартта иштей бересиз. Эгер виза бүткөндөн кийин сурасаңыз, визанын шарттары бүткөн күнү токтойт, ал эми кечигүү ишенимди азайтат. Эки учурда тең сураса болот.
Кайда чалып, кайда барам?
Арыз берүүгө жазылуу — Home Office линиясынын 0300 123 4193 телефону аркылуу гана, дүй–жума 9:00–17:00. Сизге дата белгилеп, эң жакын каттоо жерин (asylum registration location) айтышат. Жазылуусуз барууга болбойт — кабыл албай коюшу мүмкүн.
Паспортту алып коёбу?
Ооба. Паспортту жана инсандыкты тастыктаган документтерди Home Office арыз каралып бүткөнчө өзүндө калтырат. Анын ордуна сизге ARC-карта берилет — бул башпаанек сураганыңыздын тастыктамасы. Скринингге чейин паспорттун жана визанын бардык беттеринин көчүрмөсүн жасап алыңыз.
Арыз бергенден кийин фермада иштей берсем болобу?
Эгер визанын мөөнөтү бүтө электе тапшырсаңыз — ооба, ошол эле шарттарда: спонсоруңузда гана жана Certificate of Sponsorship документиңизде көрсөтүлгөн жумушта гана иштей аласыз. Башка каалаган жумуш — виза шарттарын бузуу жана кылмыш жоопкерчилиги (Immigration Act 1971, section 24B), ал эми 2026-жылдын 27-мартынан баштап asylum supportʼту токтотууга да негиз болот. Эгер визанын мөөнөтү бүткөндөн кийин тапшырсаңыз — иштөө укугу виза бүткөн күнү токтогон; уруксат сурап кайрылуу күтүү мөөнөтү 12 айга толгондон кийин гана мүмкүн. 2026-жылдын 1-октябрынан баштап укуксуз иштөө үчүн доставка платформалары жана курулуш подрядчылары да жооп берет, ошондуктан алар жумушка чыккан ар бир адамды, анын ичинде башка бирөөнүн аккаунту менен иштегендерди да текшеришет.
Операторум / жумуш берүүчүм билип калабы?
Спонсор Home Office’ко өзгөрүүлөр тууралуу билдирүүгө милдеттүү: эгер сиз катары менен 10 жумуш күнүнөн ашык жумушка чыкпасаңыз, жумуштан кетсеңиз же контракт мөөнөттөн эрте бүтсө — 10 жумуш күнүнүн ичинде. Ошондой эле ал акыркы дарегиңизди жана телефонуңузду берет. Башпаанек сураганыңызды Home Office жумуш берүүчүгө жибербейт, бирок ишиңиз жана спонсоруңуз бир системада. Спонсордон качан жана кантип кетүү керектигин юрист менен талкуулаңыз.
Жашай турган жерим жок — фермадан кеттим. Эмне кылам?
Жазылуу линиясына чалганда дароо айтыңыз. Өзүнчө Migrant Help’ке чалыңыз (0808 8010 503, акысыз, күнү-түнү) жана asylum support сураңыз. Убактылуу турак жай (Section 98) скринингге чейин берилиши мүмкүн — тамак-аш менен, бирок акчасыз. Текшерүүдөн кийин — Section 95: турак жай жана адам башына жумасына £49.18. 2026-жылдын 2-июнунан баштап колдоо көрсөтүү — Home Officeʼтун милдети эмес, өз карамагындагы маселе: мыйзамдуу иштеп, өзүн-өзү камсыздай алгандарга (мисалы, спонсорунда ишин уланткандарга) өкмөт колдоодон баш тартууну пландап жатат.
Арыз берүү үчүн юрист керекпи?
Чалып, скринингден өз алдынча өтсө болот. Бирок окуяны даярдоо, далилдерди чогултуу жана негизги маекке баруу юрист менен жакшыраак — башпаанек иштери боюнча Legal Aid төлөйт, сиз эч нерсе төлөбөйсүз. Иммиграция боюнча кеңешти IAA же SRA каттоосундагы юристтер жана консультанттар гана бере алат. Акча алган «агенттер» жана «жардамчылар» — иш үчүн да, капчык үчүн да тобокелдик.