Улуу Британияда иштөө: статусуңуз боюнча укуктарыңыз

Сезондук визадан кийин

Эгер Сиз сезондук виза күчүндө турганда башпаанек сураган болсоңуз, мыйзам (Section 3C) автоматтык түрдө визаңызды — анын шарттары менен кошо — ишиңиз чечилгенге чейин узартат. Бул эмнени билдирет:

• Иштөө мүмкүн спонсоруңузда гана — визаны берген адамда. Бул шарт сезон бүткөндөн кийин да жоголбойт.
• Башка иш (курулуш, жеткирүү, жууш) — бул виза шарттарынан тышкары иш. Мыйзам боюнча бул бузуу болуп, жоопкерчиликке алып келет жана келечектеги арыздарды татаалдаштырышы мүмкүн.
• Башпаанек суроонун өзү иштөө укугун бербейт.

Кирешесиз жашоо кыйын экенин түшүнөбүз. Ошондуктан эки жолду билүү маанилүү: asylum support (күтүү убагында турак-жай жана акча) жана 12 айдан кийин Permission to Work — төмөндө.

Эгер Сиз шарттардан тышкары иштеген болсоңуз жана Сизге айлык акы төлөнбөсө же Сизди эксплуатация кылышса — бул менен жалгыз калбаңыз: коопсуз жолдор бар, алар Иштеги талаш баракчасында сүрөттөлгөн.

Permission to Work (күтүп жаткандар үчүн иштөө уруксатнамасы)

Эгер ишиңиз боюнча чечим 12 айдан көп убакыт бою болбосо жана кечигүү Сиздин күнөөңүз болбосо — иштөө уруксатнамасын сурай аласыз. Так эрежелер:

• PtW арызын 2026-жылдын 26-мартына чейин берген болсоңуз → Immigration Salary List тизмесиндеги иштер гана.
• 2026-жылдын 26-мартынан кийин берген болсоңуз → RQF 6+ деңгээлиндеги кесиптер гана (дарыгерлер, инженерлер, IT, окумуштуулар). Көпчүлүк үчүн бул бийик талап: жумушчу адистиктер тизмеге кирбейт.
• PtW менен өз алдынча иштөөгө уруксат берилбейт. Уруксатнама, эгер ишиңиз боюнча баш тартуу болсо жана апелляциялар бүтсө, жокко чыгарылат.

Чынын айтсак: мурдагы сезондук жумушчуга PtW сейрек реалдуу иш орундарын ачат. Бирок 12+ ай күтүү — бул англис тили жана квалификацияга инвестиция салуу убактысы, төмөндөгү Окуу жана карьера бөлүмүн караңыз.

Сизде качкын статусу (refugee status) бар

Статус алынган учурдан баштап (refugee status, humanitarian protection, leave to remain) Сиздин эмгек укуктарыңыз — британдыктар менен бирдей. Толук:

• Кандай гана иш, кандай гана кесип, тизме жана чектөөлөрсүз.
• Өз алдынча иштөө жана өз бизнесиңиз — мүмкүн (курулуш/CIS — өзүнчө баракча).
• Эң аз эмгек акы £12.71/саат (21+), £10.85 (18–20), жумасына орточо 48 сааттан көп эмес (көбүрөөк иштөөдөн баш тарта аласыз), 28 күн акы төлөнүүчү эс алуу, оорулуу эс алуу, иш берүүчүнүн пенсиялык салымдары.
• Керектүү: eVisa (share code иш берүүчү үчүн) жана NI Number.

Иш берүүчү «Сиздин укугуңуз жок» десе же депортация менен коркутса? Бул жалган жана мыйзамсыз. → /kgz/work/spor

Окуу жана карьера

Улуу Британияда иштөө — бул чекит эмес, жол. Окурмандарыбыздын адаттагы жолу: сезондук иш → курулуш → квалификация → кесип. Эмне тездетет:

• Англис тили: колледждерде акысыз ESOL (asylum seekerлер үчүн көп аймактарда биринчи күндөн же 6 айдан кийин, аймакка жараша).
• Үйдөн алып келинген диплом: ENIC аркылуу таануу — квалификацияңызды Британия системасына кантип өткөрүү.
• Колледж жана кайра даярдоо
• CSCS картасы курулуш үчүн

Укуктар бузулуп жатабы?

Төлөбөй жатышат, эң аз эмгек акыдан аз төлөп жатышат, документтериңизди алып коюшат, депортация менен коркутушат — мунун баары үчүн тартиптер бар жана алардын дээрлик баары акысыз. Эң маанилүүсү — мөөнөттөр: көпчүлүк эмгек талаштарында мөөнөт 3 ай минус 1 күн.