Ұлыбританияда жұмыс істеу: мәртебеңіз бойынша құқықтарыңыз

Маусымдық визадан кейін

Егер сіз маусымдық виза қолданыста болған кезде баспана сұраған болсаңыз, заң (Section 3C) автоматты түрде визаңызды — оның шарттарымен бірге — ісіңіз шешілгенше ұзартады. Бұл нені білдіреді:

• Жұмыс істеуге болады тек спонсорыңызда — визаны берген адамда. Бұл шарт маусым аяқталғаннан кейін де жойылмайды.
• Басқа жұмыс (құрылыс, жеткізу, жуу) — бұл виза шарттарынан тыс жұмыс. Заң бойынша бұл бұзушылық болып табылады, жауапкершілікке әкеледі және болашақ өтініштерді қиындатуы мүмкін.
• Баспана сұраудың өзі жұмыс істеу құқығын бермейді.

Табыссыз өмір сүру қиын екенін түсінеміз. Сондықтан екі жолды білу маңызды: asylum support (күту кезінде баспана және ақша) және 12 айдан кейін Permission to Work — төменде.

Егер сіз шарттардан тыс жұмыс істеген болсаңыз және сізге жалақы төленбесе немесе сізді қанап жатса — бұлмен жалғыз қалмаңыз: қауіпсіз жолдар бар, олар Жұмыстағы дау бетінде сипатталған.

Permission to Work (күтушілер үшін жұмыс істеу рұқсаты)

Егер ісіңіз бойынша шешім 12 айдан көп уақыт бойы болмаса және кешігу сіздің кінәңіз болмаса — жұмыс істеу рұқсатын сұрай аласыз. Нақты ережелер:

• PtW өтінішін 2026 жылғы 26 наурызға дейін тапсырған болсаңыз → тек Immigration Salary List тізіміндегі жұмыстар.
• 2026 жылғы 26 наурыздан кейін тапсырған болсаңыз → тек RQF 6+ деңгейіндегі кәсіптер (дәрігерлер, инженерлер, IT, ғалымдар). Көпшілік үшін бұл жоғары талап: жұмысшы мамандықтар тізімге кірмейді.
• PtW арқылы өзін-өзі жұмыспен қамтуға рұқсат етілмейді. Рұқсат, егер ісіңіз бойынша бас тарту болса және апелляциялар аяқталса, күшін жояды.

Шынын айтқанда: бұрынғы маусымдық жұмысшыға PtW сирек нақты жұмыс орындарын ашады. Бірақ 12+ ай күту — бұл ағылшын тіліне және біліктілікке инвестиция салу уақыты, төмендегі Оқу және мансап бөлімін қараңыз.

Сізде босқын мәртебесі (refugee status) бар

Мәртебе алған сәттен бастап (refugee status, humanitarian protection, leave to remain) сіздің еңбек құқықтарыңыз — британдықтармен бірдей. Толығымен:

• Кез келген жұмыс, кез келген кәсіп, тізімдер мен шектеулерсіз.
• Өзін-өзі жұмыспен қамту және өз бизнесіңіз — мүмкін (құрылыс/CIS — жеке бет).
• Ең төменгі жалақы £12.71/сағат (21+), £10.85 (18–20), аптасына орташа 48 сағаттан аспайды (көбірек жұмыс істеуден бас тартуға болады), 28 күн ақылы демалыс, ауру демалысы, жұмыс берушінің зейнетақы жарналары.
• Қажет: eVisa (share code жұмыс беруші үшін) және NI Number.

Жұмыс беруші «сіздің құқығыңыз жоқ» десе немесе депортациямен қорқытса? Бұл өтірік және заңсыз. → /kaz/work/spor

Оқу және мансап

Ұлыбританияда жұмыс істеу — бұл нүкте емес, жол. Оқырмандарымыздың әдеттегі жолы: маусымдық жұмыс → құрылыс → біліктілік → кәсіп. Нені жылдамдатады:

• Ағылшын тілі: колледждерде тегін ESOL (asylum seeker үшін көп аймақтарда бірінші күннен немесе 6 айдан кейін, аймаққа байланысты).
• Үйден әкелінген диплом: ENIC арқылы тану — біліктілігіңізді Британия жүйесіне қалай ауыстыру.
• Колледж және қайта даярлау
• CSCS картасы құрылыс үшін

Құқықтар бұзылып жатыр ма?

Төлемейді, ең төменгі жалақыдан аз төлейді, құжаттарыңызды алып қояды, депортациямен қорқытады — мұның бәрі үшін рәсімдер бар және олардың барлығы дерлік тегін. Ең бастысы — мерзімдер: көптеген еңбек дауларында мерзім 3 ай минус 1 күн.