Улуу Британияда курулуш: CIS, салыктар жана сиздин укуктарыңыз
Курулуштун жарымы CIS схемасы боюнча «өзүн өзү камсыздап» иштейт. Эрежелер жөнөкөй, бирок билбегендик акчага турат: каттоосуз сизден 30% ордуна 20% кармап калышат, ал эми катталгандардын көпчүлүгү жыл сайын салыктын бир бөлүгүн кайтара алышат — жана кайтарбайт. Маанилүү: өз алдынча иштөө статус менен гана уруксат берилет. Сезондук виза жана Permission to Work ага укук бербейт.
Кимге уруксат
Курулушта өз алдынча иштөө мыйзамдуу, эгерде сиздин статусуңуз ага жол берсе:
- refugee status / humanitarian protection / leave to remain — ооба.
- Сезондук виза — жок (спонсордо гана иштөө).
- Permission to Work — жок (тизмеден гана ишке орношуу).
- PtW жок башпаанек күтүү — жок.
Эгер сиз уруксатсыз иштеген болсоңуз — «Иштеги талаш» бөлүмүн караңыз
CIS (Construction Industry Scheme) кантип иштейт
Подрядчик (contractor) сиздин төлөмүңүздүн бир бөлүгүн кармап, салык кызматына (HMRC) салыктарыңыздын алдын ала төлөмү катары өткөрөт:
- Сиз CISте катталгансыз → 20% кармашат.
- Катталган эмессиз → 30%. Каттоо акысыз — HMRCге кошумча 10% бербеңиз.
- Тажрыйбалуу жана чоң кирешеси барлар — gross status: 0% кармалбайт, салыктарды өзүңүз төлөйсүз.
Баштоо үчүн үч кадам
- 1
UTR — өз алдынча иштөөчүнүн салык номери: Self Assessment каттоо gov.uk сайтында (акысыз, номер жазылган кат ~2 жума).
- 2
CIS каттоо subcontractor катары (акысыз, онлайн же 0300 200 3210).
- 3
CSCS картасы — көпчүлүк курулуш аянтчаларына кирүү үчүн: эмгекти коргоо тести (CITB) + карта. Орус тилинде даярдык материалдары бар.
Декларация жана салык кайтарымы
Жылына бир жолу — Self Assessment (салык жылы 5-апрелге чейин, онлайн берүү мөөнөтү 31-январь).
Эмне үчүн CISтегилердин көбү кайтарым алат: сизден бүт суммадан 20% кармашкан, ал эми салык чыгымдарды (курал, атайын кийим, объекттерге транспорт, телефон) жана personal allowance чыгаргандан кийин эсептелет. Ашыкча төлөм декларациядан кийин кайтарылат.
«Кайтарым агенттеринен» этият болуңуз: алар кайтарымдын 20–30% алышат, сиз муну акысыз (же бухгалтерге £150–250 белгиленген баада) жасай аласыз.
Жасалма өз алдынча иштөө
«Сен self-employed» — бирок сизге качан келүүнү айтышат, куралдарды беришет, саатына төлөшөт, бир гана заказчыңыз бар? Мыйзам боюнча сиз, балким, workerсиз: анда сизге минималдык айлык £12.71, 28 күн эс алуу акысы керек, талаш ACAS аркылуу жүрөт. «Self-employed» деген кагаз өзү эч нерсени чечпейт — реалдуу абалга карашат. Акысыз текшерүү: Work Rights Centre.
Коопсуздук жана жаракаттар
- PPE (каска, бут кийим, жилет) аянтча/подрядчик камсыз кылууга милдеттүү — акысыз.
- Кооптуу иштен баш тартууга укугуңуз бар — бул төлөбөөгө себеп эмес.
- Жаракат: дароо дарыгерге + accident bookко жазуу. Компенсация өз алдынча иштөөчүгө да мүмкүн (аянтчанын public liability) — жаракат боюнча юристтер натыйжа боюнча % алышат (no win no fee).
Иш акыңызды төлөшкөн жок
Инвойс, талап кат, money claim — кадам сайын «Өз алдынча иштөөчүлөр үчүн» бөлүмүндө, талаш баракчасында — төмөндөгү баскыч.
Көп берилген суроолор
Мен башпаанек чечимин күтүп жатам. Курулушта өз алдынча иштей аламбы?
Жок. Өз алдынча иштөө (self-employed) статусту талап кылат. PtW жана сезондук виза ага укук бербейт. Уруксатсыз иштөө — тобокел: /kgz/work/spor#bez-razresheniya
Эмне пайдалуу — CIS же фирмада иштөө?
Ар кандай: ишке орношууда — эс алуу акысы, оорулуу барак, пенсия; CISте — ставка жогору, бирок бардык тобокелдиктер сиздики. «Сааттык ставканы» эмес, жылдык кирешени эсептеңиз.
Декларацияны өз убагында берген жокмун. Эмне болот?
Айып £100 дароо жана андан ары өсөт. Мүмкүн болушунча тезирээк бериңиз — жана келерки жылы январь айына эскертүү коюңуз.
CSCS тестин орус тилинде тапшырса болобу?
CITB тести бир катар тилдерде котормочу/үн менен жеткиликтүү — жазылууда тактаңыз; орус тилинде даярдык материалдары бар.