Сохтмон дар Британия: CIS, андозҳо ва ҳуқуқҳои шумо
Нисфи сохтмон «барои худ» тибқи схемаи CIS кор мекунад. Қоидаҳо соддаанд, вале надонистан пулро мегирад: бе бақайдгирӣ аз шумо 30% ба ҷои 20% нигоҳ медоранд, ва аксари бақайдгирифташудагон ҳар сол метавонанд як қисми андозро баргардонанд — ва барнамегардонанд. Муҳим: худишғолӣ танҳо бо мақом иҷозат дода мешавад. Визаи мавсимӣ ва Permission to Work онро НАмедиҳанд.
Ба кӣ мумкин
Худишғолӣ дар сохтмон танҳо дар сурате қонунӣ аст, ки мақоми шумо онро иҷозат диҳад:
- мақоми гуреза (refugee status) / humanitarian protection / leave to remain — ҳа.
- Визаи мавсимӣ — не (танҳо кор дар назди спонсор).
- Permission to Work — не (танҳо найм аз рӯйхат).
- Интизории паноҳгоҳ бе PtW — не.
Агар шумо бе ҳуқуқ кор карда бошед — блок «Баҳси меҳнатӣ»
CIS (Construction Industry Scheme) чӣ гуна кор мекунад
Пудратчӣ (contractor) як қисми пардохти шуморо нигоҳ медорад ва ба андоз (HMRC) ҳамчун пешпардохти андозҳои шумо интиқол медиҳад:
- Шумо дар CIS ба қайд гирифта шудаед → 20% нигоҳ медоранд.
- Ба қайд гирифта нашудаед → 30%. Бақайдгирӣ ройгон аст — ба HMRC 10% зиёдӣ надиҳед.
- Бо гардиши зиёд — gross status: 0% нигоҳдорӣ, андозҳоро худатон пардохт мекунед.
Се қадам дар ибтидо
- 1
UTR — рақами андози худишғол: бақайдгирии Self Assessment дар gov.uk (ройгон, нома бо рақам ~2 ҳафта).
- 2
Бақайдгирии CIS ҳамчун subcontractor (ройгон, онлайн ё 0300 200 3210).
- 3
Корти CSCS — гузарнома ба аксари майдончаҳо: имтиҳони бехатарии меҳнат (CITB) + корт. Маводҳои омодагӣ ба забони русӣ ҳастанд.
Эъломия ва баргардонии андоз
Соле як маротиба — Self Assessment (барои соли андоз то 5 апрел, муҳлати пешниҳоди онлайн 31 январ).
Чаро дар аксари CIS — баргардонӣ: аз шумо 20% аз тамоми маблағ нигоҳ дошта буданд, вале андоз пас аз тарҳи хароҷот (асбоб, либоси махсус, нақлиёт то объектҳо, телефон) ва personal allowance ҳисоб карда мешавад. Зиёдапардохт пас аз эъломия баргардонида мешавад.
Бо «агентҳои баргардонӣ» эҳтиёт бошед: онҳо 20–30% аз баргардонӣ мегиранд барои коре, ки шумо метавонед ройгон (ё муҳосиб ба маблағи собит £150–250) иҷро кунед.
Худишғолии дурӯғин
Ба шумо мегӯянд «Шумо худишғол (self-employed) ҳастед» — вале муайян мекунанд, ки кай оед, асбоб медиҳанд, соатӣ пардохт мекунанд, фармоишгар якто? Тибқи қонун шумо эҳтимолан worker ҳастед: пас ба шумо ҳадди ақал £12.71, таътили 28 рӯз ҳақ аст ва баҳс тавассути ACAS мегузарад. Коғази «self-employed» худаш чизеро ҳал намекунад — ба воқеият нигоҳ мекунанд. Ройгон тафтиш кунед: Work Rights Centre.
Бехатарӣ ва ҷароҳатҳо
- PPE (каска, пойафзол, жилет) — майдонча/пудратчӣ бояд ройгон таъмин кунад.
- Шумо ҳаққи рад кардани кори хатарнокро доред — ин сабаби пардохт накардан нест.
- Ҷароҳат: духтур фавран + сабт дар accident book. Ҷубронпулӣ барои худишғол низ мумкин аст (public liability майдонча) — ҳуқуқшиносони ҷароҳат фоизи натиҷаро мегиранд (no win no fee).
Барои кор пардохт накарданд
Инвойс, нома-талаб, money claim — қадам ба қадам дар бахши «Барои худишғолон» дар саҳифаи баҳс — тугмаи зер.
Саволҳои зуд-зуд додашаванда
Ман қарори паноҳгоҳро интизорам. Оё метавонам дар сохтмон ҳамчун худишғол (self-employed) кор кунам?
Не. Худишғолӣ мақомро талаб мекунад. PtW ва визаи мавсимӣ онро намедиҳанд. Кор бе ҳуқуқ — хатар: /tjk/work/spor#bez-razresheniya
Чӣ фоидаовартар аст — CIS ё ба ширкат ба кор гирифтан?
Гуногун: дар найм — таътил, беморӣ, нафақа; дар CIS — ставкаи баландтар, вале ҳамаи хатарҳо аз они шумо. На «ставка дар як соат», балки солро пурра ҳисоб кунед.
Декларатсияро сари вақт пешниҳод накардам. Чӣ мешавад?
Ҷарима £100 фавран ва баъд афзоиш меёбад. Ҳарчи зудтар пешниҳод кунед — ва барои оянда дар моҳи январ хотиррасон гузоред.
CSCS-ро бо забони русӣ супурдан мумкин аст?
Имтиҳони CITB бо тарҷумон/овоз дар як қатор забонҳо дастрас аст — ҳангоми сабти ном тафтиш кунед; маводҳои омодагӣ ба забони русӣ ҳастанд.